De dood is het enige Kafkaiaanse loket dat wél efficiënt werkt. De dood is de ultieme autoriteit. Geen bezwaarprocedure. Geen wachttijd. Geen beroep mogelijk. Geen klachtenprocedure. Geen klantenservice. Geen ‘ontbindende’ voorwaarden. Geen genade. Je wordt gewoon kaltgestellt. Klaar. Afgehandeld. Omdat de Dood zo functioneert, hebben mensen daar over het algemeen respect voor. Totdat er een satiricus tussendoor glipt. Die probeert de Dood in die afgrijselijke opengesperde muil te schijten. Het grappigste in dit verband was de uiterst succesvolle cabaretier Jezus, die hield zich schijndood en die goochemerd kwam na drie dagen weer net zo vrolijk fluitend tot leven. Hallelujah zeg!
Wat mensen na een sterfgeval organiseren, begrafenissen, crematies, rituelen, toespraken, het is in wezen een collectieve poging om te ontkennen dat we biologisch gezien gewoon kapotte dieren zijn. Het betreft vakkundige poppenkast om de ontbinding nog zo lang mogelijk voor te blijven. We leggen bloemen op een kist (die ons even aan Ikea doet denken) met een over het algemeen en zeer fors aantal kilo’s vlees erin en we spreken daarbij dan zo ernstig mogelijk over een ‘waardig’ afscheid. Terwijl iedereen wel weet dat die waardigheid, - biologisch gezien, hooguit nog zo’n zes uur standhoudt. De ironie is: hoe intelligenter de mens, hoe absurder de ontkenning. Artsen, professoren, CEO’s, ikzelf natuurlijk (!), - mensen die perfect begrijpen hoe bijv. cellen afsterven, praten ineens over ‘een wereldreis maken’, ‘een overgang’, ‘een plekje hierboven’, of zelfs 'reïncarnatie'. 'Hij is vredig vertrokken'. We hebben heroïek nodig, want zonder heroïek blijft alleen willekeur over. En willekeur is graatmager. Dus verzinnen we verhalen. 'Perfecte timing'. Bestemmingen. Betekenis. Symboliek. Hemels. Engelen. Paradijselijk. De.dood als de ultieme vakantiebestemming. Over de Hel hoor je ze nooit. 'Zo wilde hij het zelf'. Oh ja joh..?
Niemand die es, - toegegeven nogal ‘wreed’, zegt: ‘Ziezo, die is hartstikke dood. Organisch gestopt. Die gaat vanaf nu biologisch uiteen vallen. Einde verhaal.’ Want dat zou net iets te eerlijk zijn. En absolute eerlijkheid is sociaal onaanvaardbaar bij de dood. ‘Hij hield van het leven' op de rouwkaart. Ja. Dat doen we allemaal. Niemand schrijft: ‘Hij stond er neutraal in’, of: ‘Het was wel oké.’
Gelukkig bestaat humor. Humor is de enige plek waar waarheid nog even naar binnen mag, zonder dat iedereen gaat flippen. De dood is geen verheven mysterie, het is een kosmische klucht. Je wordt luid schreeuwend geboren, je leeft een tijdlang je hoogst verwarrende leventje, en je sterft tenslotte, meestal op een moment dat het je totaal niet uitkomt. De dood heeft namelijk een vreemd gevoel voor timing. Hij komt nooit wanneer het dramaturgisch een beetje klopt. Hij komt midden in een zin over je aartsvijand. Midden in een ruzie over wie de vuilnis buiten zet. Of je zit net op hoge toon te oreren dat God een Godfather is, een maffiabaas.
Ik herinner mijn Oom Jan, bij leven Kamerheer, hij droeg, - echt Haagsch, nog een monocle, zijn scheiding viel exact in het midden, die Oom Jan dus had de vaste gewoonte om zich op zondagmiddag uitgebreid te vermeien met mijn hoogst aantrekkelijke Tante Helena, die overigens gezegend was met een verrukkelijke maat boezem. Tot zover niets bijzonders, totdat hij er op een zekere zondagmiddag plotsklaps in bleef. Tja. Die uitstekende gewoonte op zondagmiddag heb ik trouwens van hem overgenomen. De angst dat mij ooit hetzelfde zal overkomen achtervolgt mij toch wel enigszins. Oom Jan had een cardiologisch probleem werd er gezegd. Volgens mij was het meer la petite mort van Bataille. Rust zacht, Oom Jan! U blijft hoe dan ook: 'voor altijd in mijn hart'.
Het mooiste vind ik de manier waarop mensen praten over ‘vechten’ tegen de dood. Alsof de dood een bokswedstrijd is. ‘Hij heeft zo hard gevochten.’ Ja, doei! Zijn immuunsysteem begaf het. Dat gebeurt gewoon. Dat is geen heroïek, dat is biologie.
Humor is het enige eerlijke antwoord. Een soort mentale zelfverdediging tegen existentiële fraude. Want uiteindelijk is het construct van het leven vrij simpel: je komt ter wereld als aanvankelijk een chemisch proces. Dan begin je jezelf allengs bewust te worden. Je identiteit vormt zich. Je hecht je tientallen jaren aan mensen. Je bouwt dag in dag uit aan je autonome autobiografie. Je betaalt belastingen. Herinneringen, maar ook trauma’s stapelen zich op. Je veroudert, terwijl je steeds meer alleen nog maar slaapt en je gaat op drie benen lopen. En dan stopt het proces ineens. Dat is geen tragedie. Het is een goed gelukte komische sketch!
Het is zo absurd dat keihard schaterlachen of zelfs je dood lachen het meest logisch wordt.
We hebben geen idee wat we hier doen.
We gaan allemaal dood.
En ondertussen eten onze nabestaanden cake, iets wat zij normaal never ever zouden doen.
'C’est le ton, qui fait la musique.' En wat mij betreft is die toon: gitzwart, of zelfs een ietsje pietsie 'ongepast', en precies daarom heel erg menselijk.
Reactie plaatsen
Reacties