tav Opinie/Volkskrant
Beste,
Hierbij mijn reactie op uw artikel over de houdbaarheid van de Amerikaanse staatsschuld.
In een recente bijdrage in de Volkskrant wordt de gedachte dat de Verenigde Staten in de richting van financiële insolventie bewegen als onzin afgedaan. Dat oordeel vind ik te stellig. De vraag is niet of de Amerikaanse overheid morgen haar rekeningen kan betalen, maar of het huidige economische systeem op lange termijn houdbaar is.
Karl Marx betoogde in Das Kapital dat niet de staatsschuld, maar de productie van meerwaarde de kern van de economie vormt. Winst ontstaat doordat arbeid meer waarde voortbrengt dan in lonen wordt uitbetaald. Wanneer die bron van waarde onder druk komt te staan, groeit de afhankelijkheid van krediet en schulden. Krediet kan economische problemen tijdelijk verhullen, maar neemt de oorzaken niet weg.
Vanuit dat perspectief is de enorme Amerikaanse staatsschuld meer dan een boekhoudkundig gegeven. Zij weerspiegelt een economie die steeds afhankelijker wordt van schuldfinanciering. De verwachte opbrengsten van AI blijven vooralsnog achter bij de enorme investeringen, terwijl oorlogen en klimaatverandering de economische druk verder opvoeren.
Dat de dollar de internationale reservemunt is, geeft de Verenigde Staten een uitzonderingspositie. Daardoor kan het land langer en goedkoper lenen dan andere staten. Maar ook aan die positie zijn grenzen. Elke dag stijgt de te betalen rente op de staatsschuld.
De wezenlijke vraag is daarom niet of de VS morgen failliet gaat. Een soevereine staat met een eigen munt gaat niet failliet zoals een onderneming. De vraag is of een economie die steeds afhankelijker wordt van schulden, financiële markten en monetaire verruiming, duurzaam stabiel kan blijven.
Marx biedt nog altijd een bruikbaar analytisch kader om die vraag te onderzoeken. Men hoeft zijn conclusies niet volledig te onderschrijven om te erkennen dat de door hem beschreven spanning tussen kapitaal, schuld en economische groei ook vandaag zichtbaar is. Die discussie verdient meer nuance dan de kwalificatie 'onzin'. De verwachting is dat juist die onderliggende spanningen uiteindelijk kunnen uitmonden in een wereldwijde financiële crisis. 'Verelendung' ligt dan op de loer..
Salut,
Rutger W. Weemhoff
cultuurfilosoof en publicist te Amsterdam