Een wel heel specifiek programma van theatergezelschap Poëzie Hardop destijds over de dichter en socialist Herman Gorter heette ‘O nieuw geluid’Bij de première in sociaal-cultureel centrum DePopulier in Amsterdam was de toenmalige PvdA-leider en (ex-) premier Joop den Uyl ineens onaangekondigd aanwezig.Hij werd warmpjes ontvangen door de bekende theoloog en dichter Huub Oosterhuis, de oprichter van Poëzie Hardop en ja hoor: daar zat Joop pontificaal op de eerste rij, samen met zijn onafscheidelijke Liesbeth.
Dit programma, combineerde de vroege, fijngevoelige natuur- en liefdespoëzie van Herman Gorter (zoals fragmenten uit zijn beroemde epos Mei) met zijn latere, meer strijdbare socialistische poëzie. De teksten en gedichten waren op muziek gezet door componist Antoine Oomen en gezongen en voorgedragen door mijn persoontje in de rol van Herman Gorter en Ineke Holzhaus in de rol van Henriette Roland Holst, met wie Gorter dan wel goed bevriend was, maar met wie hij ook fundamenteel voortdurend hopeloos en op hoge toon overhoop lag over de juiste toekomstige revolutionaire koers.
Joop den Uyl was een groot liefhebber van Gorters bevlogen poëzie en voelde een sterke ideologische verwantschap met het vroege socialistische idealisme van Gorter. Net als ikzelf had hij een grote bewondering voor diens principiele standvastigheid als radencommunist. De revolutie moest van onderaf worden georganiseerd. Gorter had gekozen voor een radicaal uiterst idealistisch kopgroepje, de SDP (Sociaal Democratische Partij). Henriette Roland Holst koos voor de oprichting van de RSV, het Revolutionair-Socialistisch Verbond, dat meer hiërarchisch van bovenaf georganiseerd was.
Na de pauze begon het deel waarin Gorter en Roland Holst in een felle dialoog hun beider opstelling hevig bekritiseerden.
Nu moet u weten dat ‘Ome Joop’ dag in dag uit druk doende was een kabinet te formeren met Dries Van Agt. Die kabinetsformatie van 1977 duurde en duurde maar.
Verkiezingen en achtergrond
Uitslag (26 mei 1977): De PvdA van Joop den Uyl won fors en behaalde 53 zetels. Het CDA (onder leiding van Dries van Agt) kreeg 49 zetels en de VVD (Hans Wiegel) 28 zetels. Met 208 dagen was dit de langste kabinetsformatie in de Nederlandse geschiedenis tot dan toe. Den Uyl wilde een kabinet vormen met de PvdA, het CDA en D66.
Ook hier was sprake van botsende persoonlijkheden: Er was diepgaand wederzijds mistrouwen tussen Joop den Uyl en Dries van Agt. Strijdpunten waren onder meer de Vermogensaanwasdeling (VAD), het abortusstandpunt en een conflict over de verdeling van de ministersposten (8-7-1 versus 7-7-2).
Terwijl wij als acteurs ons uitsloofden om de teksten van Gorter en Roland Holst te laten knetteren, werd het stiller en stiller in de zaal. Je kon een speld horen vallen. Dit ging over de actualiteit, over dat waar Ome Joop elke dag tot over zijn oren in zat!! Van Agt eiste dat hij water in de wijn zou doen, maar Joop twijfelde, bleef principieel en hield de boot af.
Einde van de poging:
Die formatie duurde maar liefst 208 dagen ( de moeder van alle formaties) en strandde kort na de voorstelling. Ik heb altijd verondersteld dat Joop Den Uyl zich wellicht tijdens onze voorstelling door de woorden van Gorter heeft laten scherp slijpen. De PvdA-partijraad o.l.v. Joop verwierp het bereikte compromis uiteindelijk, waarna de coalitie definitief afsprong.
Nooit meer heb ik zo intens ervaren hoe een voorstelling zo actueel kan zijn en een (politieke) uitwerking kan hebben.
Het deficit van de onderhandelingen leidde uiteindelijk tot de vorming van het kabinet-Van Agt I (CDA-VVD) in plaats van de door Joop den Uyl gewenste doorstart. Het werd dus CDA en VVD. Op 19 december 1977 werd het kabinet-Van Agt I beëdigd.
De PvdA van Den Uyl belandde daardoor na al die maanden van onderhandelen (nota bene als grote winnaar van de verkiezingen) in de oppositie.
Reactie plaatsen
Reacties