Dansen wij vanavond?

Over femicide, berouw en de onomkeerbaarheid van de dood

Een televisiedrama van Age Kramer en Rutger W. Weemhoff

Er zijn verhalen die, jaren nadat ze zijn gemaakt, een ongemakkelijke actualiteit blijken te bezitten. Dansen wij vanavond?, een televisiedrama dat door Videotheater in eigen beheer werd geproduceerd en door de NOS werd uitgezonden, is zo’n verhaal. Het scenario werd geschreven door Age Kramer en uw auteur, die de film ook regisseerde. De hoofdrollen werden vertolkt door Arend Bulder (overleden op 40-jarige leeftijd aan aids) en Coby Stunnenberg.

Het drama vertelt een grimmig verhaal: een leraar vermoordt zijn echtgenote met een langzaam werkend gif. Gaandeweg krijgt hij spijt van zijn daad, maar zijn berouw kan de fatale afloop niet meer verhinderen. De dood van zijn vrouw is onontkoombaar.

Wanneer u deze televisiedramproductie beziet vanuit de huidige aandacht voor femicide, ervaart u alsnog de aangrijpende actualiteit van het verhaal. Wat zegt het over de menselijke psyche dat iemand een moord kan beramen, de uitvoering ervan in gang kan zetten en pas daarna de volle betekenis van zijn daad lijkt te beseffen? En wat betekent berouw van een dader wanneer het leven van een slachtoffer door diens toedoen definitief is beëindigd? 

Femicide: wanneer liefde omslaat in geweld

Femicide, de term voor gendergerelateerde vrouwenmoord, is een van de meest extreme uitingen van geweld tegen vrouwen. In veel gevallen wordt een vrouw gedood door haar partner of ex-partner. Aan de fatale afloop gaat geregeld een periode vooraf van psychische terreur, bedreiging, intimidatie, stalking of dwingende controle. Volgens cijfers van de NL Femicide Monitor  werden in Nederland in 2025 37 vrouwen omgebracht door hun partner of ex-partner. Achter dat getal gaan 37 levens schuil, met familieleden, vrienden en andere nabestaanden die met de gevolgen moeten leren leven. Het is belangrijk femicide niet te reduceren tot een uit de hand gelopen ruzie of een plotselinge uitbarsting van emoties. Vaak is er sprake van een machtsverhouding waarin de ene partner meent een einde te mogen maken op het leven van de ander. 

Zo ook in de productie Dansen wij vanavond? Zo'n relatie is dan geen ontmoeting tussen twee vrije mensen meer, maar is er sprake van een dwangsysteem vanuit de man en diens ultieme controle. De vrouw moet zich ten alle tijde voegen naar de wensen van de man, mag niet zelfstandig beslissen of het wordt bijv. niet geaccepteerd wanneer de vrouw de relatie wil beëindigen. In die zin gaat femicide over de uiterste grenzen van bezit en macht in een relatie, Geen mens mag een ander mens echter bezitten als het om leven of dood gaat.  Zelfs liefde geeft nog niemand het recht om met geweld over het leven van een ander te beschikken. Hoe vaak verwarren mensen niet de eigen wensen met een recht waarop zij helemaal geen aanspraak kunnen maken?

De moordenaar die spijt krijgt

In Dansen wij vanavond? krijgt deze problematiek een bijzondere dramatische vorm. De echtgenoot kiest niet voor een onmiddellijke, ongecontroleerde geweldsuitbarsting, maar voor een daad waarvan de gevolgen zich geleidelijk voltrekken. Het gif maakt de dood tot een proces dat niet zomaar kan worden teruggedraaid. Daarmee ontstaat een indringende tegenstelling tussen moorddadig handelen en relationele bewustwording. De man zet zelf een proces van een tergend langzame moord in gang, maar wordt vervolgens geconfronteerd met de onomkeerbaarheid ervan. Wat Dansen wij vanavond? uiteindelijk zo aangrijpend maakt, is het verschil tussen de innerlijke wereld van de dader en de onherroepelijke werkelijkheid van zijn daad. Zijn geweten lijkt hem vervolgens alsnog in te halen. Dat maakt hem niet onschuldig. Spijt is geen vrijspraak, en berouw herstelt niet wat vernietigd is. De vrouw kan niet terugkeren, ondanks dat haar echtgenoot inmiddels tot andere gedachten is gekomen. Juist daarin ligt de tragiek van het verhaal. De dader kan zijn gevoelens veranderen, maar niet de onontkoombare werkelijkheid die hij zelf heeft veroorzaakt. 

Onontkoombare verantwoordelijkheid

Het drama stelt daarmee een vraag die verder reikt dan deze ene moord: kennen wij de werkelijke betekenis van onze daden pas wanneer de gevolgen ervan zichtbaar worden? Een mens kan spijt krijgen. Hij kan tot inzicht komen, zijn morele overtuigingen herzien en erkennen dat hij verschrikkelijk heeft gehandeld. Maar er bestaan daden waarvan de gevolgen niet meer ongedaan kunnen worden gemaakt. Dat is niet alleen een strafrechtelijke kwestie, maar ook een existentieel gegeven. Wij zijn verantwoordelijk voor wat wij doen. Let wel, terwijl wij vaak niet meer kunnen terugkeren op onze schreden, terug naar het moment waarop we nog een andere keuze hadden kunnen maken.

De titel Dansen wij vanavond? tenslotte krijgt tegen deze achtergrond een wrange lading. Dansen veronderstelt twee mensen die elkaar vrij ontmoeten, evenredig op elkaar reageren en zich wedertijds gelijkwaardig tot elkaar verhouden. Waar de ene mens de ander definitief zijn vrijheid ontneemt, verdwijnt die gelijkwaardigheid. Ondanks de liefde, die blijft.

Achtergrond en bronnen

• De oorspronkelijke productie en de toelichting bij Dansen wij vanavond?: Rutger W. Weemhoff – Kameleontische Acteur, Uitgeverij Partout.

• Cijfers over partnerdoding: CBS – Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2025.

• Achtergrond over femicide en de aanpak ervan: Openbaar Ministerie – Femicide.

• Op de foto ziet u Arend Bulder en Coby Stunnenberg in gesprek met de auteur/regisseur