Mijn Held: Boebi Brugsma

Gepubliceerd op 21 november 2026 om 07:30

Het trauma van een concentratiekampgevangene

De journalist W.L.Brugsma, - die zelf als 17-jarige jongen samen met 17 politieke gevangenen, voormalige verzetsstrijders, in de bus uit Dachau heeft gezeten, ging steeds meer als consulent fungeren, waarvoor ik hem - helaas inmiddels ook postuum - zeer erkentelijk ben. Boebi stelde zich zeer loyaal op ten opzichte van een vrije interpretatie van de gebeurtenissen in het concentratiekamp. Voor de research tekende mede Shanty van de Sande.

Toen wij Boebi interviewden in 2008 over zijn kampverleden in Dachau, was hij daarover bloedeerlijk. De slechtsten hebben het overleefd was zijn stelling. En daar rekende hij zichzelf ook nadrukkelijk toe. Hij verhaalde over een gebeurtenis in de vreselijke winterse kou, waarbij hij als verzorger werkte in het Revier, de Ziekenboeg. Op een gegeven moment waren er zoveel lijken dat deze naar buiten in de sneeuw gesleept moesten worden door o.a. Boebi, waarbij het de bedoeling was deze met vier tegelijk in ruwhouten kisten te bergen. Boebi vertelde ons met droge ogen hoe hij danste in de sneeuw op de lijken van de recent gestorvenen, om deze maar in zo'n kist te krijgen. Die lijken hadden, - het liep tegen Kersttijd, soms ook nog zeer waardevolle Kerstpakketjes van het Rode Kruis onder hun arm geklemd. Boebi zag er eentje zitten, maar deze man leefde nog net. Diens ogen staarden hem aan. Nietsontziend trapte hij deze man net zolang totdat hij losliet. 

Een kort fragment uit de bundel ; De bus van heden naar verleden.

Een beslagen raam in het Revier.

Op de achtergrond klinkt hellemuziek: de Fanfare speelt vrolijke marsen en volksliedjes.
Je kunt de muziek niet echt goed horen, wat doordringt zijn de stampende slagen op de grote trom en de monotoon klinkende bekkens, de melodieën komen slechts in verwaaide flarden over. Een Babylon aan stemmen en talen. Geblaf van honden. Met een korte beweging van zijn hand maakt Ted een kijkgat in de ruit van het Revier: we betreden het inferno van het kampleven, we schrijven het jaar 1945.

Tegenover het raam aan het prikkeldraad hangt een bord met doodskop en beenderen.

"Photographieren strengstens verboten".


Enkele gevangenen rennen ineens langs het raam, in looppas. Kaalgeschoren, uniforme kleding: zebrapakken, mutsen op, voetlappen, houten klompschoenen.

Er klinken Duitse bevelen. Op een verhoging in de verte kruipt een van de gevangenen met omlaag gestroopte broek over een bok om de 25 am Arsch in ontvangst te nemen van een Capo.
We vangen nog net de volgende dialoog op:

“Warum?” stamelt het slachtoffer.


“Warum? Warum? Hier ist kein WARUM!” antwoordt de Capo.


De Capo (Dieter Both) slaat met een bullepees uit alle macht in op de magere billen van de gevangene en telt de slagen. De gevangenen die rondom de bok staan, tellen gelaten de slagen hardop mee. Binnen in het Revier klinken de slagen, het tellen en het vrolijke gefluit van een kanariepiet.

Teddie kijkt door het beslagen raam van het Revier naar buiten. Hij telt zachtjes mee.